Kohët e fundit është shpeshtuar dëgjimi i fjalëve si “inflacion”, “buxhet”, “kursim”, “interes” dhe “kredi”, të cilat shpesh përkufizohen në zhargon teknik dhe nuk janë lehtë të kuptueshme.
Megjithatë, këto koncepte janë shumë të rëndësishme për jetën tonë financiare.
Sot do t’i thjeshtoj këto koncepte të rëndësishme financiare, në mënyrë që secili nga ne t’i kuptojë.
1. BUXHETI – HARTA E PARAVE TUAJA
Çfarë është buxheti(mi)?
Buxheti është plani i parave tuaja. Është si harta që tregon ku po shkojnë paratë para se t’i shpenzoni. Kur keni buxhet, ju vendosni ku shkon çdo euro, dhe nuk pyesni veten “Ku shkuan paratë?” në fund të muajit.
Mendoni për buxhetin si GPS për paratë tuaja. Pa GPS, mund të mbërrini diku, por ndoshta jo atje ku donit.
Si funksionon në praktikë?
Në një nga postimet e fundit, unë kam treguar një metodë se si i qasem buxhetimit të financave personale.
Ndërsa në postimin tim të parë në blog kam publikuar gjithashtu një vegël për buxhetim, që mund të përdoret nga të gjithë, por sidomos nga ata që janë më të fiksuar pas kësaj pjese.
2. KURSIMI – SIGURIA FINANCIARE
Çfarë është kursimi?
Kursimi është thjesht paratë që zgjidhni të mos i prekni sot sepse e dini që nesër do të vijnë. Janë paratë që po u thoni “Prit këtu, do të më duhen së shpejti.”
Kur kurseni, krijoni hapësirë frymëmarrjeje për veten. I jepni vetes mundësi në vend të panikut.
Pse është aq i rëndësishëm?
Imagjinoni këtë skenar: Telefoni prishet dhe duhen 250€ për ta riparuar.
- Pa kursime: Huazoni nga miq/familje ose merrni kredi nga banka me interes. Rezultati: Stres + varësi + kosto ekstra.
- Me kursime: Përdorni fondin tuaj. Rezultati: Problem i zgjidhur pa stres.
3. INFLACIONI – PSE ÇMIMET RRITEN
Çfarë është inflacioni?
Inflacioni është kur çmimet rriten me kalimin e kohës. P.sh. sot ju duhen rreth €124 për të pasur të njëjtën fuqi blerëse si €100 në vitin 2021. Për këtë arsyje ju shpesh mund të dëgjoni këtë shprehje: “Në kohën time ky produkt kushtonte vetëm x euro”.
Sa është inflacioni në Kosovë?
Në këtë blog gjeni kalkulatorin e inflacionit në Kosovë. Kliko këtu.
Shembulli praktik
Viti 2020: Keni 1,000€.
Inflacioni mesatar: 5% në vit.
Kjo do të thotë që midis vitit 2020 dhe vitit 2025, çmimet në përgjithësi janë rritur me 27.7%. Me fjalë të tjera, do t'ju duheshin €1,277 në fund të vitit 2025 për të pasur të njëjtën fuqi blerëse si €1,000.0 në vitin 2020.
Humbje fuqie blerëse në 5 vjet: ~28%.Si të mbroheni nga inflacioni?
- Rritni të ardhurat në përputhje me inflacionin – Kërkoni rritje rroge çdo 1–2 vjet.
- Investoni në edukim – Kualifikime, trajnime dhe çertifikime që rrisin vlerën dhe të ardhurat tuaja.
- Investoni në asete që rriten në vlerë.
- Optimizoni shumën e parave që mbani në bankë.
4. INTERESI – SI PARATË FITOJNË PARA
Çfarë është interesi?
Interesi është paraja ekstra që paratë tuaja fitojnë.
Nëse kursen ose investon 1,000 € dhe pas një kohe të caktuar ato bëhen 1,100 €, atëherë 100 € shtesë janë interesi. I njëjti parim vlen edhe kur merr kredi: ti paguan interes për paratë që banka të huazon. Në rastin e parë ju keni pasuri ndërsa në rastin e dytë ju keni borxh.Është si të huazoni karikuesin e telefonit dhe ta merrni prapa me një powerbank falas të përfshirë.
Dy llojet e interesit
Interesi që ju fitoni :
- Llogaria kursimore në bankë
- Depozita me afat
- Investimet
Interesi që ju paguani :
- Kredia bankare
- Karta krediti
- Huatë personale
5. KREDIA – SHPATA ME DY TEHE
Çfarë është kredia?
Kredia është kur merr para hua nga institucionet financiare (zakonisht banka) dhe premton t’i kthesh më vonë, zakonisht me interes. Kredia nuk është domosdoshmërisht negative, por gjithashtu mund të jetë kurth dhe ka kosto.
Një nga postimet e kaluara e trajton këtë koncept më gjerë. Linku këtu.
PËRFUNDIM: HAPI I PARË FILLON SOT
Tani i dini 5 konceptet kryesore financiare:
✓ Buxheti – Harta e parave tuaja
✓ Kursimi – Siguria financiare
✓ Inflacioni – Pse çmimet rriten
✓ Interesi – Si paratë rriten (ose kostojnë)
✓ Kredia – Mjeti me dy tehe
Nëse pëlqeni diçka që lexoni në këtë blog atëherë duhet të më tregoni për të!
Ndiqni Money Whiz për më shumë këshilla financiare të thjeshta dhe praktike.